У адной са сцэн у фільме рэжысёра Дэвіда Фінчара «Сем» нам паказваюць заўважную і невыпадковую дэталь — афішу да савецкай кінастужкі «Пышка». Як і чаму ў галівудскім кіно 1990-х гледачу паказваюць плакат з савецкім кінахітом 1930-х? І як беларускі аператар яўрэйскага паходжання звязаны з гэтай гісторыяй? Спрабуем разабрацца.
PALATNO расказвае пра дэталь з беларускімі каранямі ў галівудскім фільме.
Навошта «Пышка» неануарнаму кінадэтэктыву з Галівуда?
У 1995 годзе выйшаў фільм Дэвіда Фінчара «Сем», галоўныя ролі выканалі Брэд Піт, Морган Фрыман, Кэвін Спэйсі і Гвінет Пэлтраў. Брэд Піт выконвае ролю маладога і імпульсіўнага следчага Мілза, а Морган Фрыман — дасведчанага і стрыманага калегі Самерсэта. Самерсэт і Мілз сумесна расследуюць серыю жорсткіх забойстваў, звязаных са смяротнымі грахамі.
У адной са сцэн у пачатку фільма, калі герой Фрымана знаёміцца з жонкай калегі-дэтэктыва падчас вячэры ў іх доме, на экране з’яўляецца нечаканая дэталь — афіша да савецкага кіно «Пышка». Афіша знаходзіцца над камінам у доме Мілза. Ніхто з герояў фільма «Сем» ніяк не каментуе «Пышку», аднак менавіта гэта дэталь падкрэслівае атмасферу стужкі.
«Пышку» знялі паводле навэлы Гі дэ Мапасана ў пачатку 1930-х гадоў у Савецкім Саюзе, рэжысёр — Міхаіл Ром. У фільме расказваецца пра грамадскую крывадушнасць, маральнае асуджэнне і гатоўнасць людзей выкарыстоўваць іншых дзеля ўласнай выгады. Гэтыя тэмы сугучныя фільму Дэвіда Фінчара, у якім за знешняй прыстойнасцю герояў хаваюцца жорсткасць і эгаізм. Таму афіша можа быць як свядомай алюзіяй, так і выпадковым элементам дэкарацыі.
Афіцыйна пацверджаных каментарыяў Дэвіда Фінчара або іншых стваральнікаў фільма наконт гэтай дэталі няма.
А як звязана «Пышка» з Беларуссю?
Фільм «Пышка» выйшаў у 1934 годзе як нямое кіно, праз дваццаць гадоў яго агучылі. Галоўным аператарам «Пышкі» стаў Барыс Волчак.
Барыс Волчак (імя пры нараджэнні — Бер Ізраілевіч Волчак) нарадзіўся ў Віцебску ў 1905 годзе. У юнацтве ён захапіўся кінематографам, пачаў працаваць кінамеханікам і стараўся не прапускаць ніводнага новага фільма ў Віцебску. Як успамінала дачка Волчака, у дзяцінстве яе бацька жыў каля Марка Шагала, бываў у яго майстэрні і дапамагаў яму ў працы.
ЧЫТАЙЦЕ ЯШЧЭ: Загадкавае забойства настаўніка Шагала ў віцебскім пад’ездзе: смерць Юдаля Пэна
У 1927 годзе Волчак атрымаў прафсаюзную пуцёўку ў Маскву і паступіў там на аператарскі факультэт Дзяржаўнага тэхнікума кінематаграфіі. Падчас абароны дыплома маладога аператара запрасіў на працу рэжысёр Міхаіл Ром — той самы, які пазней будзе здымаць «Пышку». Творчы саюз Рома і Волчака працягваўся шмат гадоў: яны разам зрабілі дзевяць фільмаў.
За сваю працу Волчак быў тройчы ўганараваны Сталінскай прэміяй, атрымаў Дзяржаўную прэмію СССР. Яго кар’ера развівалася ўнутры кантраляванай дзяржавай кінасістэмы, некаторыя яго працы дапамаглі стварыць афіцыйны міф пра Сталіна і савецкую ўладу. Аднак Волчак невядомы як ахвяра ці саўдзельнік сталінскіх рэпрэсій.
У самы разгар Вялікага тэрору Волчак здымаў фільм Міхаіла Рома «Ленін у Кастрычніку». Кінакарціну стваралі ў 1937 годзе пад моцным палітычным кантролем: конкурс на фільм пра Леніна курыраваў асабіста Сталін, а перад прэм’ерай твор прынеслі яму для адабрэння. Пры гэтым дырэктара «Мосфільма» Барыса Бабіцкага арыштавалі падчас здымак.
Памёр у 1974 годзе, пахаваны ў Маскве.